Fragmentatie groot gevaar voor managers

(Frank Verborg – 7-09-2006)

(Frank Verborg – 7-09-2006)
Grote gevaar dat managers bedreigt is fragmentatie en oppervlakkigheid.

Wie daar geen last van had was Paul Fentener van Vlissingen, lange tijd de hoogste baas van SHV. Hij overleed dit jaar. In de jaren van 1984 tot 2005, waarin hij leiding gaf aan het grootste Nederlandse familiebedrijf, groeide bij SHV de omzet van 5,6 miljard naar 13,7 en de winst van 57 miljoen naar 317 miljoen. De laatste jaren van zijn leven weidde Fentener van Vlissingen zich als ambassadeur van onze aarde aan het beschermen van natuurgebieden in Afrika. “De aarde is ons enige ruimteschip, daar moeten we voorzichtig mee om gaan.” Als succesvol ondernemer betoonde hij zich ambassadeur van bezinning en tijd voor reflectie.

Bezeten

Paul Fentener van Vlissingen verbaasde zich dikwijls over de druktemakerij van zijn collega’s. In een interview met Elsevier amuseert hij zich over de vele stapels papier die mensen meesjouwen naar vergaderingen. Dan kun je toch niet nadenken! Hij schreef een zeer bijzonder en inspirerend boek: Ondernemers zijn ezels. Het boek mag in geen enkele directiekamer ontbreken. Lange tijd was het uitverkocht. Deze maand verscheen op veler verzoek de zevende herdruk. Het is fantastisch dat hierdoor de rijke ervaringen van Fentener van Vlissingen weer volop toegankelijk zijn. Over zijn eigen passie en bezetenheid schrijft hij het volgende.

“Die bezetenheid treedt niet aan de dag in de vorm van overvolle agenda’s, [maar] is altijd bezig zijn met het bedrijf, ook als je er niet mee bezig bent. Dat ‘bezig zijn’ wordt bij mij nog het beste gestimuleerd bij het beklimmen van bergen en rotsen in de Schotse Hooglanden. Vrijwel alle grote SHV-zaken hebben daar, zowel in afzondering als in gezelschap van staf en collega’s een intensiteit gekregen die van een andere kwaliteit is dan op kantoor”

Nu is niet iedereen zo rijk dat hij zich een buiten kan veroorloven in dat prachtige Schotland, maar iedereen kan zich wel afvragen: waar liggen mijn Hooglanden? En: kom ik daar niet veel te weinig?

Ongestoord

Veel leidinggevenden lijken op jongleurs die verschillende ballen tegelijkertijd in de lucht houden: ze functioneren in verschillende rollen, ze onderhouden een veelheid aan contacten, gebruiken talrijke informatiebronnen en worden in hun werk veel gestoord door anderen. Hun aandacht wordt dus voortdurend verstrooid. Henry Mintzberg toonde in een studie aan dat leiders in de top van organisaties gemiddeld minder dan zeven minuten ongestoord aandacht aan één topic besteedden. Uit de cognitieve psychologie weten we echter dat mensen pas diepgang krijgen, als ze zich meer dan vijftien minuten ongestoord aan één onderwerp kunnen weiden. Meer tijd uittrekken voor reflectie is dus geen luxe.

Fabel van de houtvester

Het feit dat leidinggevenden worden opgeslokt door hun omgeving en dat ze weinig invloed lijken te hebben op hun eigen activiteiten is geen recent verschijnsel. Sune Carlson kwam na grondige studie van het gedrag van executives in de jaren vijftig van de vorige eeuw al tot de conclusie dat voor een leidinggevende het beeld van dirigent niet klopt. Leidinggevenden in de top van organisaties zijn veelal niet degenen die aan de touwtjes trekken, maar zijn omgekeerd eerder degenen aan wie wordt getrokken. Ze lijken heel veel meer op een marionet:

“The puppet in the puppet-show, with hundreds of people pulling the strings and forcing him to act in one way or another.”

In deze dynamiek is tijd nemen voor reflectie van vitaal belang. Sturen of gestuurd worden, that’s the question.

Tijd voor reflectie? ‘Maar ik heb het al zo druk!’, roept de leidinggevende. Hij of zij lijkt dan op de houtvester uit de fabel, die al uren bezig is om, hijgend en puffend, bomen om te zagen. De voorbijkomende wandelaar suggereert om even te stoppen en de zaag te slijpen, waardoor het zagen veel sneller zou gaan. Maar de houtvester antwoordt: ‘Dat kost me veel te veel tijd, ik moet nog zóveel zagen!’

Schrappen

Gerrit Komrij formuleerde voor schrijvers het eenvoudige, maar moeilijke motto: schrijven is schrappen. Voor managers betekent dit dat ze zich regelmatig deze twee vragen zouden moeten stellen: (1) Richt ik mijn aandacht op de zaken die er toe doen? (2) Wat doe ik niet meer?

Trekt u regelmatig tijd uit om over deze twee vragen na te denken? Het is de beste investering die u kunt doen.

Litteratuur

Fentener van Vlissingen, Paul (2007): Ondernemers zijn ezels. Uitgeverij Balans.

Mintzberg, Henry (2004): Managers not MBAS; a hard look at the soft practice of management development.

Carlson, Sune (1951): Executive Behaviour. Upsala.